Νεανική βία στην Ελλάδα τι κρύβεται πίσω από την έξαρση

Η αύξηση της νεανικής βίας δεν είναι ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα βαθύτερων κοινωνικών και οικογενειακών αλλαγών. Η καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Έφη Λαμπροπούλου, αναλύει τους λόγους που οδηγούν όλο και περισσότερους εφήβους σε επιθετική συμπεριφορά, επισημαίνοντας τη διάκριση ανάμεσα σε «παράγοντες έκρηξης» και «παράγοντες κινδύνου».

Οι πρώτοι σχετίζονται με το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Η υπερπροστατευτική στάση πολλών γονέων, η ανοχή απέναντι σε επιθετικές συμπεριφορές και η διπλή ηθική που συχνά χαρακτηρίζει τη σχέση της οικογένειας με τους θεσμούς δημιουργούν ένα πλαίσιο στο οποίο οι κανόνες παύουν να θεωρούνται καθολικοί. Παράλληλα, η μειωμένη εμπιστοσύνη στους πολιτικούς θεσμούς ενισχύει την αίσθηση ότι η ευθύνη είναι σχετική και όχι κοινά αποδεκτή.

Στους παράγοντες κινδύνου εντάσσονται κυρίως οι δυναμικές μέσα στην οικογένεια. Η ενδοοικογενειακή βία, αλλά και η ασυνέπεια στη διαπαιδαγώγηση — είτε μέσω υπερβολικής επιείκειας είτε μέσω αυστηρότητας χωρίς σταθερότητα — δημιουργούν ένα περιβάλλον αβεβαιότητας για τον έφηβο, ο οποίος συχνά εκφράζει αυτή την ένταση μέσα από επιθετικότητα.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία σχετικά με την κατανάλωση αλκοόλ σε μικρές ηλικίες. Σύμφωνα με έρευνες σε μεγάλα δείγματα μαθητών, περισσότεροι από τους μισούς έχουν καταναλώσει αλκοόλ τον τελευταίο μήνα, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό προχωρά σε υπερκατανάλωση μέσα σε μία μόνο περίσταση. Τα δεδομένα αυτά τοποθετούν την Ελλάδα πάνω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, γεγονός που εντείνει το πρόβλημα, καθώς η χρήση ουσιών συνδέεται άμεσα με την αύξηση βίαιων συμπεριφορών.

Ωστόσο, η βία δεν περιορίζεται στις σχέσεις μεταξύ μαθητών. Όπως επισημαίνεται, υπάρχουν περιστατικά που δεν φτάνουν ποτέ στη δημοσιότητα: επιθέσεις εναντίον εκπαιδευτικών, συμπεριφορές που ξεπερνούν τα όρια της πρόκλησης και αγγίζουν την κακοποίηση, αλλά και παρεμβάσεις γονέων που αντί να λειτουργούν υποστηρικτικά, εντείνουν τη σύγκρουση με το σχολείο.

Το φαινόμενο αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ως προς τη συμπεριφορά των κοριτσιών, όπου παρατηρείται μια νέα μορφή επιθετικότητας που συνδέεται με αυτό που η ίδια χαρακτηρίζει ως «σκοτεινή πλευρά της χειραφέτησης». Παράλληλα, η επιρροή προτύπων από τη μουσική και τη σύγχρονη κουλτούρα, καθώς και η γενικότερη κρίση αξιοπιστίας των θεσμών, διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο η βία εμφανίζεται πιο αποδεκτή ή και κανονικοποιημένη.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να περιοριστεί σε μεμονωμένες παρεμβάσεις. Απαιτείται σαφής ανάληψη ευθύνης από την οικογένεια, συνέπεια στη στάση των ενηλίκων και, κυρίως, πολιτική βούληση για ουσιαστικές λύσεις — όχι επικοινωνιακές, αλλά αποτελεσματικές και διαρκείς.