Ελληνικός τουρισμός — ρεκόρ στις αφίξεις, ρεκόρ στα έσοδα, αλλά τρία ερωτήματα που κανείς δεν θέλει να απαντήσει

Τα νούμερα είναι εντυπωσιακά. Ο ελληνικός τουρισμός καταγράφει για τρίτο συνεχόμενο χρόνο ρεκόρ σε αφίξεις και ταξιδιωτικές εισπράξεις — ένα επίτευγμα που λίγες άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου μπορούν να διεκδικήσουν με ανάλογη σταθερότητα. Τα ποιοτικά νούμερα επίσης βελτιώνονται — η μέση δαπάνη ανά διανυκτέρευση έχει ανέβει κατά 27,5% σε σύγκριση με το 2019, ξεπερνώντας τον πληθωρισμό της ίδιας περιόδου. Ο τουρίστας που έρχεται σήμερα στην Ελλάδα ξοδεύει περισσότερα χρήματα από ό,τι έξι χρόνια πριν.

Αυτά τα δεδομένα δημοσιοποίησε πριν από λίγες μέρες το Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ), τονίζοντας ότι η Ελλάδα διατήρησε και στο χειμώνα την ανταγωνιστική της υπεροχή — βαθμολογίες ικανοποίησης επισκεπτών υψηλότερες από Κροατία, Πορτογαλία, Ιταλία και Ισπανία.

Αλλά κάτω από τους αριθμούς-τρόπαια υπάρχουν τρία ερωτήματα που ο τουριστικός κλάδος και η κυβέρνηση τείνουν να αντιμετωπίζουν με επιστρατευμένη αισιοδοξία αντί για σαφείς απαντήσεις.

Πρώτο ερώτημα — η κλιματική αλλαγή αλλάζει τις εποχές

Τα ρεκόρ του παρελθόντος χρόνου ήρθαν εν μέρει χάρη στο καλό τουριστικό κλίμα. Αλλά το κλίμα — με τη μετεωρολογική σημασία — αλλάζει. Χθες ο διευθυντής της ΕΜΥ Θοδωρής Κολυδάς επισήμανε ότι από τη δεύτερη εβδομάδα του Ιουνίου η Ελλάδα αναμένεται να μπει σε θερμότερη περίοδο, με θερμοκρασίες πάνω από τα κανονικά επίπεδα. Τα ευρωπαϊκά μοντέλα πρόγνωσης (ECMWF, UKMO) συμφωνούν ότι το καλοκαίρι θα είναι πάνω από τον κανονικό μέσο όρο, ενισχυμένο από το El Niño.

Αυτό σημαίνει ότι η κορύφωση της τουριστικής περιόδου — Ιούλιος, Αύγουστος — συμπίπτει με τις πιθανές ακραίες θερμοκρασίες. Στις δημοφιλείς ελληνικές νησιωτικές προορισμούς — Ρόδος, Κρήτη, Μύκονος, Σαντορίνη — οι θερμοκρασίες ανηφορίζουν σε επίπεδα που κάποιες κατηγορίες τουριστών (ηλικιωμένοι, οικογένειες με μικρά παιδιά) βρίσκουν δύσκολα διαχειρίσιμα.

Η τουριστική στρατηγική της χώρας δεν έχει ακόμα ενσωματώσει αυτή την πραγματικότητα στον σχεδιασμό της. Δεν υπάρχει εθνική πολιτική για την ανακατανομή τουριστικής κίνησης σε μηνιαία βάση — για την ενθάρρυνση του τουρισμού Μαΐου-Ιουνίου και Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου αντί της αποκλειστικής εστίασης στο μέσο καλοκαίρι.

Δεύτερο ερώτημα — ο τουρισμός ως 13% του ΑΕΠ είναι δύναμη ή εξάρτηση

Σύμφωνα με τη νέα μελέτη ΙΝΣΕΤΕ, ο τουρισμός αντιστοιχεί σε 13% του ΑΕΠ — και το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα κάθε τουριστικού ευρώ παράγει από 1,20 έως 1,65 ευρώ επιπλέον οικονομικής δραστηριότητας. Επίσης, το 74% των εσόδων του εισερχόμενου τουρισμού πραγματοποιείται εκτός Αττικής.

Αυτά είναι θετικά δεδομένα. Αλλά η εξάρτηση από έναν κλάδο που εκ φύσεως είναι εποχικός, ευαίσθητος σε εξωτερικά σοκ και εξαρτώμενος από παράγοντες που η Ελλάδα δεν ελέγχει — γεωπολιτικές κρίσεις, οικονομική κατάσταση των χωρών-αποστολής, καιρικά φαινόμενα — παραμένει ένα από τα δομικά ευάλωτα σημεία της ελληνικής οικονομίας.

Η αύξηση της μέσης δαπάνης ανά ταξίδι στα 595 ευρώ είναι ενθαρρυντική — σημαίνει ότι η Ελλάδα προσελκύει πλουσιότερους τουρίστες. Αλλά η μείωση των διανυκτερεύσεων (παρά τις αυξημένες αφίξεις) στέλνει ένα αντίθετο σήμα — οι επισκέπτες παραμένουν λιγότερο, κινούνται γρηγορότερα, καταναλώνουν εντατικότερα αλλά επιφανειακότερα.

Τρίτο ερώτημα — ποιοι ωφελούνται και ποιοι μένουν εκτός

Η ΙΝΣΕΤΕ σημειώνει ότι η υψηλή ικανοποίηση επισκεπτών από λιγότερο τουριστικά αναπτυγμένες Περιφέρειες — Θεσσαλία, Δυτική Μακεδονία — υπενθυμίζει τις δυνατότητες για επέκταση σε περισσότερες περιοχές. Αυτό είναι σωστό. Αλλά ο φόρτος του τουρισμού συνεχίζει να συγκεντρώνεται στους ίδιους υπερφορτωμένους προορισμούς — Σαντορίνη, Μύκονος, Ρόδος, Κρήτη.

Αυτή η συγκέντρωση δεν είναι άκακη. Προκαλεί πίεση σε υποδομές, στέγαση και αγορά εργασίας τοπικά. Οδηγεί σε φαινόμενα overtourism που υποβαθμίζουν την εμπειρία του επισκέπτη. Και αφήνει ανεκμετάλλευτο ένα τεράστιο τμήμα της ελληνικής περιφέρειας — βουνά, βόρειες περιοχές, εσωτερικές Πελοποννήσου — που θα μπορούσε να προσφέρει αγροτουρισμό, πολιτιστικό τουρισμό και εναλλακτικές εμπειρίες σε διαφορετικές εποχές.

Η τουριστική πολιτική που λέει «ρεκόρ» κάθε χρόνο αλλά δεν αλλάζει τη γεωγραφική κατανομή της κίνησης δεν λύνει το πρόβλημα — το αναπαράγει.

Τι λέει η εικόνα συνολικά

Ο ελληνικός τουρισμός το καλοκαίρι που έρχεται θα δεχτεί τους περισσότερους επισκέπτες της ιστορίας του — αυτό δείχνουν οι προκρατήσεις και οι αντιδράσεις των αγορών-αποστολής. Η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ιταλία και οι ΗΠΑ αποτελούν τις πέντε κυριότερες αγορές, όλες ανοδικές.

Αυτό είναι μια επιτυχία. Πρέπει να το λέμε με σαφήνεια. Αλλά μια επιτυχία που δεν συνοδεύεται από ουσιαστικές πολιτικές για την κλιματική προσαρμογή, τη γεωγραφική αποκεντρωτική ανάπτυξη και την προστασία της ποιότητας ζωής των μόνιμων κατοίκων των τουριστικών περιοχών είναι μια επιτυχία με ημερομηνία λήξης.

Τα ρεκόρ φέτος είναι πιθανά. Η βιωσιμότητά τους είναι ερώτηση ανοιχτή.