Αντικαταβολή 2026 – Γιατί η Ελλάδα απέσυρε την απαγόρευση μετρητών και τι ισχύει τώρα

Η αντικαταβολή με μετρητά δεν καταργείται. Η διάταξη που θα υποχρέωνε τους καταναλωτές να πληρώνουν μόνο με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο όταν παραλαμβάνουν δέμα από εταιρεία ταχυμεταφορών δεν περιλαμβάνεται στο τελικό πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Το νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή στις 26 Οκτωβρίου 2026 χωρίς τα δύο επίμαχα άρθρα: την απαγόρευση των μετρητών και το πρόστιμο για τις εταιρείες courier που θα τα δέχονταν. Ο οικονομικός Τύπος κατέγραψε την εξέλιξη στις 27 Οκτωβρίου.

Για τον καταναλωτή το συμπέρασμα είναι απλό. Σήμερα, 27 Οκτωβρίου 2026, η πληρωμή με μετρητά κατά την παράδοση ενός δέματος επιτρέπεται, όπως και πριν. Εξακολουθεί να ισχύει ο γενικός κανόνας για τις λιανικές συναλλαγές από 500 ευρώ και πάνω. Τι είχε προταθεί, τι άλλαξε και τι δεν γνωρίζουμε ακόμη εξηγούνται παρακάτω.

Τι προέβλεπε η αρχική πρόταση

Στις αρχές Οκτωβρίου το υπουργείο έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ένα εκτενές σχέδιο νόμου. Αφορούσε κυρίως την εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, τις κεφαλαιαγορές, τη μεταβίβαση και διαχείριση δανείων και την ενσωμάτωση ευρωπαϊκών οδηγιών. Μέσα στο σχέδιο υπήρχαν δύο άρθρα που απασχόλησαν αμέσως την αγορά και τους καταναλωτές.

Το άρθρο 299 και η πληρωμή «από το πρώτο ευρώ»

Το άρθρο 299 του σχεδίου τροποποιούσε την παράγραφο 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010. Εκεί βρίσκεται ο κανόνας για την υποχρεωτική ηλεκτρονική εξόφληση των λιανικών συναλλαγών. Σύμφωνα με τη διάταξη, όταν ένα αγαθό αποστέλλεται σε ιδιώτη μέσω εταιρείας ταχυμεταφορών και εξοφλείται κατά την παράδοση, η πληρωμή θα γινόταν αποκλειστικά με ηλεκτρονικό μέσο, ανεξαρτήτως ποσού. Αποδεκτά μέσα θα ήταν οι τραπεζικές κάρτες, η τραπεζική μεταφορά, οι λογαριασμοί πληρωμών και τα ηλεκτρονικά πορτοφόλια.

Με άλλα λόγια, μια παραγγελία 15 ή 30 ευρώ δεν θα μπορούσε πλέον να πληρωθεί με χαρτονόμισμα στην πόρτα. Το όριο των 500 ευρώ, που ισχύει γενικά για το λιανικό εμπόριο, θα έπαυε να αφορά τις αντικαταβολές.

Εξαιρέσεις με υπουργική απόφαση

Το σχέδιο δεν όριζε το ίδιο ποιοι θα εξαιρούνταν. Παρέπεμπε σε υπουργική απόφαση που θα εκδιδόταν πριν την έναρξη ισχύος της ρύθμισης. Δημοσιεύματα της περιόδου, όπως τα «Νέα» στις 8 Οκτωβρίου, ανέφεραν ότι οι εξαιρέσεις θα ακολουθούσαν το πρότυπο υφιστάμενων ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές δαπάνες, όπως ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία. Επειδή η απόφαση δεν εκδόθηκε ποτέ, ο τελικός κατάλογος των εξαιρέσεων δεν έγινε ποτέ γνωστός.

Το άρθρο 300 και το πρόστιμο για τις εταιρείες courier

Το δεύτερο σκέλος, το άρθρο 300, όριζε κυρώσεις. Η εταιρεία ταχυμεταφορών που θα δεχόταν μετρητά σε αντικαταβολή θα πλήρωνε πρόστιμο ίσο με το διπλάσιο του ποσού για κάθε παράβαση. Για μια παραγγελία 50 ευρώ το πρόστιμο θα ήταν 100 ευρώ, για μια παραγγελία 200 ευρώ θα ήταν 400 ευρώ. Η κύρωση στόχευε τον διανομέα και όχι τον καταναλωτή. Στην πράξη, όμως, θα μετέφερε στους courier το βάρος του ελέγχου κάθε συναλλαγής στην πόρτα.

Τι άλλαξε στις 27 Οκτωβρίου

Το κρίσιμο γεγονός είναι η κατάθεση του τελικού κειμένου στη Βουλή, στις 26 Οκτωβρίου. Όπως κατέγραψαν την επομένη τα Economistas.gr, ο Ελεύθερος Τύπος, ο Οικονομικός Ταχυδρόμος και άλλα μέσα, το νομοσχέδιο που κατατέθηκε δεν περιέχει ούτε την απαγόρευση των μετρητών στις αντικαταβολές ούτε το πρόστιμο του διπλάσιου ποσού.

Η απόσυρση είχε προαναγγελθεί ανεπίσημα. Ήδη στις 10 και 11 Οκτωβρίου δημοσιεύματα, που επικαλούνταν πληροφορίες από το οικονομικό επιτελείο, ανέφεραν ότι η διάταξη «οδεύει προς απόσυρση». Μέχρι την κατάθεση, όμως, επρόκειτο για πληροφορίες και όχι για τελικό κείμενο. Η 27η Οκτωβρίου είναι η ημέρα κατά την οποία η εξέλιξη επιβεβαιώνεται από το ίδιο το κείμενο του νομοσχεδίου.

Δύο διευκρινίσεις χρειάζονται. Πρώτον, το πολυνομοσχέδιο έχει κατατεθεί αλλά δεν έχει ψηφιστεί. Η διάταξη για τις αντικαταβολές δεν βρίσκεται σε αυτό, οπότε δεν μπορεί να γίνει νόμος μέσω αυτής της διαδικασίας, εκτός αν επανέλθει με τροπολογία. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι αυτό σχεδιάζεται. Δεύτερον, μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιευθεί επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου που να εξηγεί την απόσυρση.

Γιατί αποσύρθηκε το μέτρο

Εδώ χρειάζεται διάκριση ανάμεσα σε όσα έχουν καταγραφεί δημόσια και σε όσα αποτελούν εκτιμήσεις.

Οι αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν δημόσια

Οι αντιδράσεις άρχισαν από τις πρώτες ώρες της διαβούλευσης. Ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών, σύμφωνα με δημοσιεύματα της περιόδου, υποστήριξε ότι η ρύθμιση αντιμετώπιζε διαφορετικά επιχειρήσεις και καταναλωτές ανάλογα με τον τρόπο παράδοσης του προϊόντος. Το βασικό επιχείρημα, που επανήλθε σε πολλά κείμενα του οικονομικού Τύπου, ήταν ότι η ίδια αγορά θα είχε διαφορετικούς κανόνες στο φυσικό κατάστημα και στο ηλεκτρονικό κατάστημα. Ένα προϊόν 200 ή 300 ευρώ μπορεί νόμιμα να πληρωθεί με μετρητά στο ταμείο. Αν παραγγελθεί ηλεκτρονικά και παραδοθεί από courier, θα έπρεπε να πληρωθεί υποχρεωτικά με κάρτα.

Από αυτό προέκυπταν τρεις επιμέρους ενστάσεις:

• Ανταγωνισμός. Τα φυσικά καταστήματα θα συνέχιζαν να δέχονται μετρητά κάτω από τα 500 ευρώ, ενώ τα e-shops θα έχαναν μια μορφή πληρωμής που προτιμά σημαντικό μέρος της πελατείας τους.

• Αναλογικότητα. Τέθηκαν νομικά ερωτήματα για το αν δικαιολογείται πλήρης απαγόρευση των μετρητών ακόμη και για πολύ μικρά ποσά.

• Πρόσβαση. Η αντικαταβολή είναι ο τρόπος με τον οποίο ψωνίζουν ηλεκτρονικά όσοι δεν χρησιμοποιούν κάρτες ή δεν εμπιστεύονται την πληρωμή πριν δουν το προϊόν.

Οι εταιρείες ταχυμεταφορών δεν ανέλαβαν, όσο μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε, δημόσια και επώνυμα κεντρικό ρόλο στην αντιπαράθεση. Η ρύθμιση, ωστόσο, θα τους επέβαλλε πρακτικό κόστος: τερματικά POS για όλους τους διανομείς, χρόνο συναλλαγής στην πόρτα, προβλήματα σήματος στην ύπαιθρο και ευθύνη για πρόστιμο σε κάθε λάθος. Αντίστοιχα, δεν εντοπίσαμε επίσημη τοποθέτηση ενώσεων καταναλωτών που να καταγράφεται ως καθοριστική για την απόσυρση. Το επιχείρημα της πρόσβασης των ευάλωτων καταναλωτών ακούστηκε κυρίως μέσα από την αγορά και τον Τύπο.

Τι παραμένει εικασία

Το υπουργείο δεν έχει δώσει επίσημη αιτιολόγηση. Οι ερμηνείες που κυκλοφορούν, όπως πολιτικό κόστος, προτεραιότητα στα υπόλοιπα κρίσιμα άρθρα του πολυνομοσχεδίου ή ανάγκη για καλύτερη τεκμηρίωση, παραμένουν εκτιμήσεις. Επίσης, δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη πληροφορία ότι το μέτρο θα επανέλθει σε άλλο νομοσχέδιο. Ορισμένα δημοσιεύματα σημειώνουν ότι η γενική κατεύθυνση της κυβέρνησης παραμένει υπέρ των ηλεκτρονικών πληρωμών. Αυτό όμως είναι διαπίστωση πολιτικής τάσης και όχι αναγγελία συγκεκριμένης ρύθμισης.

Επιτρέπεται ακόμη η αντικαταβολή με μετρητά;

Ναι. Ο καταναλωτής που παραγγέλνει ένα προϊόν ηλεκτρονικά και επιλέγει αντικαταβολή μπορεί να πληρώσει τον διανομέα με μετρητά, εφόσον το κατάστημα και η εταιρεία ταχυμεταφορών προσφέρουν αυτή τη δυνατότητα. Η απόσυρση της διάταξης σημαίνει απλώς ότι συνεχίζει να ισχύει το καθεστώς που υπήρχε πριν τη διαβούλευση.

Η λέξη «επιτρέπεται» δεν σημαίνει «υποχρεωτικά παρέχεται». Κάθε ηλεκτρονικό κατάστημα αποφασίζει ποιους τρόπους πληρωμής προσφέρει. Αρκετά καταστήματα χρεώνουν επιπλέον κόστος για την αντικαταβολή ή δεν τη δέχονται για ορισμένα προϊόντα. Αυτά είναι εμπορικές επιλογές και όχι νομική απαγόρευση.

Το όριο των 500 ευρώ

Ο γενικός κανόνας παραμένει ως έχει. Οι λιανικές πωλήσεις αγαθών και υπηρεσιών προς ιδιώτες συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω εξοφλούνται αποκλειστικά με ηλεκτρονικά μέσα: κάρτα, τραπεζική μεταφορά, λογαριασμό πληρωμών ή ηλεκτρονικό πορτοφόλι. Το όριο ορίζεται στην παράγραφο 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010, την ίδια διάταξη που επιχειρούσε να τροποποιήσει το άρθρο 299.

Τρία σημεία έχουν πρακτική σημασία:

• Το όριο αφορά τη συνολική αξία της συναλλαγής και όχι το πόσα χαρτονομίσματα δίνονται κάθε φορά. Μια αγορά 600 ευρώ δεν «σπάει» νόμιμα σε δύο πληρωμές των 300 ευρώ.

• Ισχύει και για την αντικαταβολή. Παραγγελία 500 ευρώ ή περισσότερο δεν εξοφλείται με μετρητά στην πόρτα, ούτε πριν ούτε μετά την πρόταση.

• Κάτω από τα 500 ευρώ, τα μετρητά είναι νόμιμο μέσο πληρωμής και στο κατάστημα και στην παράδοση.

Αντικαταβολή και αγορά σε φυσικό κατάστημα

Η αντιπαράθεση αυτών των εβδομάδων ανέδειξε μια διάκριση που συχνά χάνεται στη συζήτηση.

Η αγορά στο κατάστημα

Στο φυσικό κατάστημα ο πελάτης βλέπει το προϊόν, πληρώνει στο ταμείο και λαμβάνει απόδειξη από τον έμπορο. Η συναλλαγή γίνεται απευθείας ανάμεσα στον πωλητή και τον αγοραστή. Μετρητά κάτω από τα 500 ευρώ επιτρέπονται χωρίς διαφοροποίηση.

Η αντικαταβολή

Στην αντικαταβολή μεσολαβεί τρίτος. Η εταιρεία ταχυμεταφορών εισπράττει το ποσό για λογαριασμό του καταστήματος και στη συνέχεια το αποδίδει σε αυτό. Ο διανομέας κινείται με μετρητά στο όχημα, η απόδοση στον έμπορο γίνεται με καθυστέρηση και η απόδειξη έχει συνήθως εκδοθεί πριν την αποστολή. Αυτή η διαδρομή του χρήματος ήταν, κατά τα φαινόμενα, το σημείο που ήθελε να κλείσει η πρόταση. Το σχέδιο, όμως, δεν συνοδευόταν από δημόσια αιτιολογική τεκμηρίωση που να ποσοτικοποιεί το πρόβλημα.

Νομικά, κάτω από τα 500 ευρώ οι δύο μορφές αγοράς αντιμετωπίζονται σήμερα με τον ίδιο τρόπο ως προς τα μετρητά. Η πρόταση θα τις διαχώριζε, και αυτό ακριβώς αμφισβητήθηκε.

Ποιους θα επηρέαζε περισσότερο

Ηλικιωμένοι και άτομα χωρίς κάρτα

Για πολλούς ηλικιωμένους η αντικαταβολή είναι ο μόνος τρόπος να ψωνίσουν ηλεκτρονικά χωρίς να δώσουν στοιχεία κάρτας σε ιστοσελίδα. Το ίδιο ισχύει για όσους δεν έχουν κάρτα, έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες ή απλώς δεν αισθάνονται ασφαλείς με τις ψηφιακές πληρωμές. Η πρόταση προέβλεπε εξαιρέσεις, αλλά αυτές θα ορίζονταν αργότερα. Ούτε το εύρος τους ούτε ο τρόπος απόδειξης ότι κάποιος δικαιούται εξαίρεση στην πόρτα του σπιτιού του είχαν διευκρινιστεί.

Ύπαιθρος και νησιά

Σε ορεινά χωριά και μικρά νησιά, όπου τα φυσικά καταστήματα είναι λίγα, το ηλεκτρονικό εμπόριο καλύπτει πραγματικές ανάγκες. Εκεί τα τερματικά POS στα χέρια των διανομέων εξαρτώνται από την κάλυψη κινητής τηλεφωνίας, που δεν είναι πάντα σταθερή. Μια αποτυχημένη συναλλαγή σημαίνει επιστροφή του δέματος και νέα αποστολή.

Μικρές επιχειρήσεις

Για τα μικρά e-shops η αντικαταβολή συχνά κάνει τη διαφορά στις πωλήσεις, ειδικά σε πελάτες που αγοράζουν για πρώτη φορά και δεν εμπιστεύονται ακόμη το κατάστημα. Η αφαίρεση των μετρητών θα μπορούσε να μειώσει παραγγελίες, ενώ τα μεγάλα καταστήματα με δικά τους δίκτυα παράδοσης ή παραλαβής θα επηρεάζονταν λιγότερο. Υπήρχε επίσης το ερώτημα ποιος θα επωμιζόταν το κόστος των προμηθειών κάρτας και του εξοπλισμού: ο courier, ο έμπορος ή τελικά ο καταναλωτής.

Ιδιωτικότητα, ένταξη και φορολογική συμμόρφωση

Η συζήτηση δεν έχει μία σωστή πλευρά. Κάθε επιχείρημα έχει βάση.

Φορολογική συμμόρφωση. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές αφήνουν ίχνος, διευκολύνουν τον έλεγχο και περιορίζουν τη φοροδιαφυγή. Η Ελλάδα έχει επενδύσει πολιτικά σε αυτή την κατεύθυνση: διασύνδεση ταμειακών μηχανών με POS, ηλεκτρονικά βιβλία και η απαίτηση να δαπανάται με ηλεκτρονικά μέσα ποσοστό του εισοδήματος για την πλήρη αξιοποίηση της έκπτωσης φόρου. Η λογική της πρότασης εντάσσεται σε αυτή τη γραμμή.

Οικονομική ένταξη. Η υποχρεωτική ηλεκτρονική πληρωμή προϋποθέτει ότι όλοι έχουν και μπορούν να χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά μέσα. Αυτό δεν ισχύει για ένα τμήμα του πληθυσμού, και οι εξαιρέσεις με υπουργική απόφαση δεν λύνουν πάντα το πρακτικό πρόβλημα.

Ιδιωτικότητα. Η πληρωμή με μετρητά δεν καταγράφει τι αγοράζει κάποιος και πότε. Για αγορές μικρής αξίας αρκετοί πολίτες θεωρούν αυτή την ανωνυμία εύλογη. Η ηλεκτρονική πληρωμή, αντίθετα, δημιουργεί δεδομένα που φυλάσσονται από τράπεζες και παρόχους πληρωμών.

Η ισορροπία ανάμεσα σε αυτούς τους στόχους είναι πολιτική επιλογή. Η απόσυρση δείχνει ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η πρόταση δεν έπεισε ότι το όφελος για τη συμμόρφωση δικαιολογούσε το κόστος για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.

Η ευρωπαϊκή διάσταση

Η ελληνική συζήτηση γίνεται σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον όπου οι ψηφιακές πληρωμές ενισχύονται. Αυτό δεν σημαίνει κατάργηση των μετρητών.

• Νέος Κανονισμός για το ξέπλυμα χρήματος. Θεσπίζει ενιαίο ανώτατο όριο 10.000 ευρώ για πληρωμές με μετρητά προς επαγγελματίες σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με εφαρμογή από το 2027. Τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρούν χαμηλότερα όρια, όπως το ελληνικό των 500 ευρώ για τις λιανικές συναλλαγές.

• Κανονισμός για τις άμεσες πληρωμές. Υποχρεώνει τις τράπεζες να προσφέρουν μεταφορές σε ευρώ που ολοκληρώνονται μέσα σε δευτερόλεπτα, με κόστος όχι μεγαλύτερο από τις απλές μεταφορές.

• Ψηφιακό ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προετοιμάζει ψηφιακό ευρώ ως συμπλήρωμα των μετρητών και όχι ως αντικατάστασή τους. Παράλληλα συζητείται ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία των μετρητών ως νόμιμου χρήματος.

Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση, λοιπόν, είναι η συνύπαρξη. Ψηφιακές πληρωμές πιο γρήγορες και φθηνότερες, όρια στα μεγάλα ποσά μετρητών για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος, αλλά και ρητή προστασία των μετρητών για τις καθημερινές συναλλαγές. Η ελληνική πρόταση για τις αντικαταβολές πήγαινε πιο μακριά από την ευρωπαϊκή κατεύθυνση, αφού αφορούσε και τα πολύ μικρά ποσά.

Συχνές ερωτήσεις

Επιτρέπεται η αντικαταβολή με μετρητά;

Ναι. Η διάταξη που θα την απαγόρευε δεν περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή στις 26 Οκτωβρίου 2026. Μπορείτε να πληρώσετε τον διανομέα με μετρητά για παραγγελίες κάτω από 500 ευρώ, εφόσον το κατάστημα προσφέρει αυτή την επιλογή.

Τι ισχύει για αγορές άνω των 500 ευρώ;

Λιανικές συναλλαγές συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω εξοφλούνται μόνο ηλεκτρονικά, είτε πρόκειται για αγορά στο κατάστημα είτε για αντικαταβολή. Ο κανόνας αυτός ίσχυε πριν την πρόταση και εξακολουθεί να ισχύει.

Καταργήθηκε οριστικά η πρόταση;

Η διάταξη δεν βρίσκεται στο νομοσχέδιο που κατατέθηκε, άρα δεν προχωρά. Το υπουργείο δεν έχει εκδώσει ανακοίνωση που να αποκλείει μελλοντική επαναφορά της, αλλά ούτε έχει ανακοινώσει σχέδιο επαναφοράς. Κάθε νέα ρύθμιση θα χρειαζόταν νέα νομοθετική διαδικασία.

Υπάρχουν πρόστιμα;

Το πρόστιμο του διπλάσιου ποσού για τις εταιρείες courier αποσύρθηκε μαζί με την απαγόρευση και δεν ισχύει. Για παραβάσεις του γενικού κανόνα των 500 ευρώ εφαρμόζεται το ήδη υφιστάμενο φορολογικό πλαίσιο. Δεν εισάγεται καμία νέα κύρωση για τους καταναλωτές.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές;

• Η αντικαταβολή με μετρητά συνεχίζεται για αγορές κάτω από 500 ευρώ.

• Ελέγξτε πριν την παραγγελία αν το κατάστημα χρεώνει επιπλέον για την αντικαταβολή.

• Για ποσά 500 ευρώ και άνω χρειάζεστε κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο.

• Κρατάτε την απόδειξη ή το τιμολόγιο που συνοδεύει το δέμα.

• Αν δεν έχετε ρευστό ή προτιμάτε την κάρτα, ρωτήστε αν ο διανομέας διαθέτει POS.